Zmieniają się zasady liczenia zdolności kredytowej w bankach

Zdolność kredytowa obliczana według nowych wytycznych

Komisja Nadzoru Finansowego w dniu 19/06/2023 przygotowała nowelizację Rekomendacji S, w której to rozwiała wątpliwości na temat tego jak będzie liczona zdolność w bezpiecznym kredycie 2%. Nowelizacja zmienia także podejście w liczeniu zdolności kredytowej dla pozostałych grup, nie korzystających z programów rządowych.

Nowela przedstawia zmiany przede wszystkim w podejściu do naliczania buforu bezpieczeństwa do oprocentowania kredytu hipotecznego. Bufor, to dodatkowy narzut do oprocentowania kredytu, które bank bierze jako wyznacznik do liczenia zdolności kredytowej. Bank ma obowiązek stosować dodatkowy bufor by oceniać zdolność kredytową tak, by kredytobiorcę było stać na kredyt nie tylko w chwili gdy go zaciąga, ale również w chwili gdyby stopy procentowe poszły w górę. Właśnie ten bufor, zakładający wzrost stóp procentowych był przedmiotem szerokiej dyskusji na temat tego jak będzie liczona zdolność kredytowa w bezpiecznym kredycie, bo przecież kredytobiorcy zaciągający kredyt w programie nie będą płacić rat naliczanych od pełnego oprocentowania, tylko od oprocentowania +/- 2p.p.

Dla przypomnienia, jeszcze do niedawna banki miały obowiązek narzucucać bufor rzędu +5,0 punktów procentowych w procesie oceny zdolności na kredyt hipoteczny. Z początkiem lutego 2023 KNF złagodziła swoje stanowisko i pozwoliła bankom naliczać bufor bezpieczeństwa rzędu +2,5 punkta procentowego dla kredytów opartych o okresowo stałą stopę procentową i zalecane było narzucanie +5,0 punktów procentowych opartych o zmieną stopę procentową, chodź dopuszczane było +2,5 punkta procentowego.

Od 1 lipca 2023 nazdzór bankowy oczekuje

iż banki dostosują naliczanie bufora według nowych wytycznych.

Dla kredytu opartego o okresowo stałą stopę procentową bufor ma być wyliczany według ściśle określonego wzoru i zależny będzie od długości okresu kredytowania, jak również od okresu stałej stopy procentowej. Na przykładzie:

• kredyt na 15 lat, z czego 5 lat w okresowo stałej stopie – narzut bufora ma wynosić 2,5 punkta procentowego;
• kredyt na 15 lat, z czego 10 lat w okresowo stałej stopie – narzut bufora ma wynosić 1,25 punkta procentowego;
• kredyt na 20 lat, z czego 5 lat w okresowo stałej stopie – narzut bufora ma wynosić 2,5 punkta procentowego;
• kredyt na 20 lat, z czego 10 lat w okresowo stałej stopie – narzut bufora ma wynosić 1,67 punkta procentowego;
• kredyt na 25 lat, z czego 5 lat w okresowo stałej stopie – narzut bufora ma wynosić 2,5 punkta procentowego;
• kredyt na 25 lat, z czego 10 lat w okresowo stałej stopie – narzut bufora ma wynosić 1,88 punkta procentowego;
• kredyt na 30 lat, z czego 5 lat w okresowo stałej stopie – narzut bufora ma wynosić 2,5 punkta procentowego;
• kredyt na 30 lat, z czego 10 lat w okresowo stałej stopie – narzut bufora ma wynosić 2 punkty procentowe;

Podsumowując powyższe zmiany, czym dłuższy okres spłaty kredytu opartego o okresowo stałą stopę procentową i jednocześnie czym krótszy okres kredytowania tym mniejszy bufor bezpieczeństwa będzie naliczał bank. Obecnie na rynku w większości banków dostępne jest oprocentowanie okresowo stałe na 5 lat. W bardzo nielicznych bankach dostępne jest oprocentowanie okresowo stałe na okres powyżej 5 lat. Idąc wślad założeń rekomendacji KNF zakładam, że banki zaczną oferować także kredyty oparte o okresowo stałe oprocentowanie na dłuższe okresy niżeli 5 lat.

Dla kredytu opartego o zmienną stopę procentową bufor ma być wyliczany również w oparciu o konkretny wzór, przy czym tutaj głównym czynnikiem decydującym o tym jaki bufor bezpieczeństwa ma przyjąć bank będzie wysokość stopy referencyjnej Narodowego Banku Centralnego a także zmiana tej stopy w okresie ostatnich 100 dni. Bank co miesiąc ma sprawdzać poziom stopy referencyjnej i jej zmianę oraz w oparciu o te dane i wzór rekomendacji KNF ma przyjmować odpowiedni bufor bezpieczeństwa. Na przykładzie:

• dla obecnej stopy referencyjnej wynoszącej 6,75% – bank ma narzucać bufor 2,5 punkta procentowego;
• w przypadku ewentualnej podwyżki stopy referencyjnej o wartość równą bądź większą jak 0,5 punkta procentowego – bank ma narzucać poza poziomem podstawowym bufora dodatkowo 1,5 punkta procentowego (czyli 2,5 + 1,5 = 4 punkty procentowe)

Zmiana poziomu bufora jest również możliwa w przypadku spadku stopy referencyjnej, ale dopiero, gdy stopa referencyjna będzie wynosiła ponizej 2,5%, wówczas:

• w przypadku stopy referecyjnej na poziomie 2,4% – bank ma przyjmować bufor rzędu 2,6 punkta procentowego;
• w przypadku stopy referencyjnej na poziomie 2,0% – bank ma przyjmować bufor rzędu 3 punków procentowych;

ale jeżeli stopy znów zostaną podniesione o conajmniej 0,5 punkta procentowego wóczas bufor ma być naliczany z narzutem +1,5 punkta procentowego od tego co powyżej.

Zdolność kredytowa w bezpiecznym kredycie 2%

Poza powyższymi wyliczeniami Komisja Nadzoru Finansowego zwróciła uwagę na jeden aspekt, który rozwiewa wątpliwości jak banki powinny wyliczać zdolność kredytową klientów zaciągających kredyt w programie rządowym.

cyt. „Zarząd banku przystępującego do uczestnictwa w realizacji programu rządowego zakładającego dopłaty do oprocentowania kredytu, na podstawie dokonanej przez bank szczegółowej oceny ryzyka, powinien przyjąć podejście do oceny zdolności kredytowej uwzględniające specyfikę programu rządowego, w tym uwzględniania wysokości rat kapitałowo-odsetkowych płaconych przez kredytobiorcę (po uwzględnieniu oszacowanej przez bank kwoty dopłat wynikających z programu rządowego) oraz ustalania poziomu bufora stopy procentowej dla tych kredytów”.

Tak więc banki powinny przyjmować do zdolności wysokość raty kredytu po dopłacie, a nie przed dopłatą.