Czy program stoi pod znakiem zapytania?

Kredyt 0%: ważą się losy programu

Kwestia wprowadzenia kredytu #naStart jest obecnie przedmiotem intensywnej dyskusji zarówno w rządzie, jak i wśród polityków opozycji. Projekt ma na celu zastąpienie istniejących programów, takich jak Bezpieczny Kredyt 2% i wprowadzenie nowych mechanizmów wsparcia dla osób chcących kupić bądź wybudować swoje pierwsze M. Jednak wokół samego programu narosło wiele kontrowersji.

Po pierwsze, istnieje wewnętrzny podział koalicji rządzącej dotyczący tego, czy program w ogóle powinien wdrożony. Część polityków, w tym były minister rozwoju Waldemar Buda (PIS), wyraża sprzeciw wobec projektu, argumentując, że brak odpowiednich zabezpieczeń może doprowadzić do wzrostu cen nieruchomości. Jego zdaniem, bez zapisania w programie kredyt 0% maksymalnych cen nieruchomości, które byłyby poniżej rynkowych, nie ma sensu wprowadzać takiego programu.

Z kolei przedstawiciele koalicji rządzącej, jak Borys Budka, zaznaczają, że projekt jest nadal przedmiotem rozmów, a różnice zdań w koalicji to normala część procesu legislacyjnego. Jednocześnie podkreślają, że decyzja  o przedłożeniu projektu do Sejmu należy do premiera.

Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej również wyraziło zastrzeżenia co do kosztów programu, uznając, że jest on zbyt drogi i może doprowadzić do wzrostu cen mieszkań oraz korzyści przede wszystkim dla banków i deweloperów.

W ustawie budżetowej na rok 2025 nie przewidziano środków na kredyt 0%, znanego jako kredyt #naStart. Rząd zdecydował się na alokację środków w inne obszary mieszkalnictwa, zwłaszcza w sektor mieszkalnictwa społecznego. W budżecie na 2025 rok zaplanowano około 4 miliardów złotych na wsparcie mieszkalnictwa, ale żadne środki nie zostały przeznaczone na program kredytu 0%.

Minister Funduszy i Polityki Regionalnej, Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz, podreśliła, że decyzja o niewłączeniu kredytu 0% do budżetu była świadoma, aby skupić się na bardziej potrzebnych inicjatywach mieszkaniowych.

Projekt ustawy jest szeroko konsultowany a lista uwag jakie wnoszą poszczególne ministerstwa w cale nie jest mała. Poniżej najważniejsze uwagi.

Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej

1/ Ryzyko związane ze wsparciem strony popytowej:

• MFiPR, podzielając opinię Ministerstwa Rozwoju i Technologii (MRiT), zwraca uwagę na ryzyka związane ze stymulowaniem popytu na rynku mieszkaniowym. Wskazuje, że skierowanie wsparcia do strony popytowej zamiast podażowej może prowadzić do gwałtownego wzrostu cen mieszkań w krótkim okresie, zanim rynek zdąży się dostosować.

2/ Krytyka zniesienia limitu dochodowego:

• MFiPR negatywnie ocenia zniesienie limitu dochodowego dla rodzin z co najmniej trójką dzieci w art. 9 ustawy. Wskazuje na ryzyko, że takie gospodarstwa domowe, nawet jeśli posiadają już nieruchomość, będą mogły skorzystać z programu, co może prowadzić do nadużyć.

3/ Obawa przed nadużyciami:

• Utrzymanie zapisu, że posiadana nieruchomość musi być zbyta, a nie sprzedana, może w opinii MFiPR prowadzić do nadużyć. Beneficjenci, których stać na kredyt bez wsparcia, mogliby wykorzystywać państwowe dopłaty, co jest oceniane negatywnie.

4/ Krytyka zwiększenia limitu wniosków:

• MFiPR pozytywnie oceniało pierwotny limit 15 tys. wniosków na kwartał, ponieważ działał on jako bezpiecznik przed nadmiernym wzrostem cen mieszkań. Jednak zwiększenie tego limitu na dwa pierwsze kwartały 2025 r. jest oceniane negatywnie, ponieważ może prowadzić do nadmiernego wzrostu popytu i cen, podobnie jak w przypadku poprzedniego programu, „bezpiecznego kredytu 2%”.

5/ Program kredyt 0% w dużym stopniu nawiązuje do BK2%:

• Mimo zmian w projekcie, program „kredyt mieszkaniowy #na Start” w dużej mierze kontynuuje mechanizmy stosowane w poprzednim programie BK2%, co budzi obawy o jego skutki.

6/ Wzrost cen mieszkań jako skutek BK2%:

• W opinii MFiPR, podstawowy argument o tym, że nowy program nie wpłynie na wzrost cen nieruchomości, jest trudny do przyjęcia. Przykłady wskazują, że poprzedni program BK2% przyczynił się do znacznego wzrostu cen mieszkań, co potwierdzają raporty takie jak AMRON-SARFiN i analizy NBP.

7/ Priorytet w zwiększaniu podaży mieszkań:

• MFiPR uważa, że podstawowym zadaniem rządu powinno być wzmocnienie podaży mieszkań, a nie tworzenie kolejnych programów stymulujących popyt. Zaleca priorytetowe traktowanie działań wspierających budownictwo społeczne oraz inwestycje samorządowe.

8/ Potrzeba szczegółowych analiz:

• MFiPR zwraca uwagę na brak kompleksowych analiz dotyczących wpływu programu BK2% oraz na potrzebę dokładniejszego zbadania wpływu obecnego projektu.

9/ Wniosek o wstrzymanie prac nad projektem:

• MFiPR sugeruje wstrzymanie prac nad projektem ustawy „kredyt mieszkaniowy #na Start” do czasu uzyskania szczegółowych informacji na temat jego wpływu na rynek nieruchomości oraz inne kwestie poruszone przez MFiPR.

Rządowe Centrum Legislacji

1/ Wyłączenie odpowiedzialności karnej:

• RCL zgłasza zastrzeżenia co do wyłączenia odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia o dochodach w projektowanym art. 17 ust. 2. Wskazano, że takie rozwiązanie jest asystemowe i niezgodne z zasadami odpowiedzialności karnej, mimo że Wnioskodawca argumentuje, że ma to na celu zachęcenie do korekty błędnych oświadczeń wynikających z niewiedzy lub omyłki.

2/ Znak graficzny „#” w tytule ustawy:

• RCL uważa, że znak „#” powinien być usunięty z tytułu oraz z art. 1 pkt 1 ustawy, gdyż nie ma on wartości normatywnej i nie jest praktykowane stosowanie takich znaków w aktach normatywnych. Wnioskodawca argumentował, że jest to nazwa własna, jednak RCL nie uznaje tego argumentu za wystarczający.

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

1/ Niezgodność z zasadą stałej stopy procentowej:

• UOKiK zwraca uwagę, że art. 5 ust. 4 projektu ustawy stanowi wyjątek od art. 5 ust. 1 pkt 2, który przewiduje, że kredyt może być udzielony wyłącznie na stałą stopę procentową przez co najmniej 60 miesięcy. Tymczasem, art. 5 ust. 4 pozwala na zmianę stopy procentowej w przypadku naruszenia przez kredytobiorcę warunków umowy, co może stać w sprzeczności z założeniem ustalania stałej stopy procentowej.

2/ Brak jasności co do pojęcia „naruszenia warunków umowy”:

• UOKiK wyraża wątpliwości co do jasności pojęcia „naruszenie warunków umowy”. Nie jest jasne, jak szeroko ten termin może być interpretowany, co może prowadzić do jego nadużywania przez kredytodawców.

3/ Ryzyko nieprzejrzystości ofert kredytodawców:

• UOKiK obawia się, że przepis może pozwolić kredytodawcom na formułowanie ofert w sposób nieprzejrzysty. Kredytodawcy mogliby oferować obniżenie marży pod warunkiem skorzystania przez konsumenta z dodatkowych, niekoniecznie związanych z kredytem, produktów bankowych. To z kolei mogłoby utrudnić konsumentom ocenę, czy oferta jest dla nich korzystna pod względem kosztów.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska

1/ Wątpliwości dotyczące finansowania projektu:

• Istnieją poważne wątpliwości co do zasadności wysokiego finansowania projektu ustawy o „kredycie mieszkaniowym #naStart” z budżetu państwa.

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej:

1/ Problemy z dotychczasowymi rozwiązaniami:

• Uruchomienie kredytu 2% w 2023 roku nie przyniosło oczekiwanych rezultatów, a wiele osób wciąż ma trudności z uzyskaniem kredytu na zakup pierwszego mieszkania. Ceny mieszkań wzrosły, co pogłębia problemy z dostępnością mieszkań w Polsce.

2/ Obawy dotyczące projektu:

• Istnieje obawa, że projektowane rozwiązania mogą prowadzić do jeszcze większego kryzysu na rynku mieszkaniowym, poprzez dalszy wzrost cen nieruchomości i zwiększenie wymagań kredytowych dla konsumentów. Głównymi beneficjentami mogą stać się deweloperzy, którzy już korzystają z obecnych rozwiązań.

 Mimo tych kontrowersji, prace nad projektem trwają, a rząd planuje, że kredyt 0% będzie dostępny od 2025 roku.