Co dzieje się z kredytem, gdy nas zabraknie?

Kredyt hipoteczny po śmierci bliskiej osoby – co się dzieje z umową, ratą, obowiązkami?

Śmierć bliskiej osoby to ogromne przeżycie emocjonalne, ale niestety także moment, w którym trzeba zmierzyć się z wieloma formalnościami. Jeśli zmarły miał zobowiązania finansowe, np. kredyt hipoteczny, jego śmierć nie powoduje automatycznego wygaśnięcia umowy kredytowej. W artykule wyjaśnię, co się dzieje z kredytem po śmierci kredytobiorcy, kto przejmuje obowiązki, a także jakie prawa i możliwości mają spadkobiercy oraz współkredytobiorcy.

Czy kredyt wygasa po śmierci kredytobiorcy?

Nie, kredyt hipoteczny po śmierci kredytobiorcy nie powoduje automatycznego wygaśnięcia zobowiązania wobec banku. Kredyt dalej istnieje i zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, staje się elementem masy spadkowej. Oznacza to, że przechodzi na spadkobierców – o ile nie odrzucą spadku.

Warto podkreślić, że kredyt to zobowiązanie cywilnoprawne – tak samo jak długi, należności czy umowy najmu. Bank ma prawo domagać się spłaty, nawet jeśli kredytobiorca zmarł, a spadkobiercy nie podjęli jeszcze formalnych działań.

Kto przejmuje obowiązek spłaty kredytu?

1️⃣Współkredytobiorca

Jeżeli kredyt hipoteczny został zaciągnięty wspólnie, śmierć jednego z kredytobiorców nie zwalnia pozostałych z obowiązku spłaty zobowiązania. Bank może żądać spłaty całości długu od żyjącego współkredytobiorcy – nawet jeśli w momencie zaciągania kredytu nie osiągał dochodów. Wynika to z tzw. odpowiedzialności solidarnej.

Warto jednak pamiętać, że prawo do nieruchomości po zmarłym ustalane jest w postępowaniu spadkowym. Gdy zapadnie decyzja o dziedziczeniu, spadkobiercy wchodzą do umowy kredytowej i od tego momentu również ponoszą solidarną odpowiedzialność za dług – razem z żyjącym współkredytobiorcą. Innymi słowy, początkowo to osoba, która pozostała w umowie, musi regulować raty, ale z czasem obowiązek ten rozkłada się na wszystkich, którzy przejęli spadek.

Przykład:
Pan Marek i Pani Alicja wspólnie zaciągnęli kredyt hipoteczny na 400 tys. zł. Po śmierci Pana Marka, Pani Alicja nadal musi regulować raty – bank nie obniży ich o połowę, bo zobowiązanie dotyczy całości kredytu.

2️⃣Poręczyciel

Jeśli ktoś poręczył kredyt zmarłej osoby (np. członek rodziny, znajomy), również może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za spłatę, jeśli kredyt nie będzie spłacany po śmierci dłużnika.

3️⃣Spadkobiercy

Niezależnie od tego czy zmarły był jedynym kredytobiorcą czy współkredytobiorcą, obowiązek spłaty jego długów (oraz udziałów w nieruchomości) przechodzi na jego spadkobierców ustawowych lub testamentowych. Ich odpowiedzialność zależy od formy przyjęcia spadku:

• przyjęcie spadku wprost – pełna odpowiedzialność całym swoim majątkiem,

• z dobrodziejstwem inwentarza – odpowiedzialność tylko do wysokości wartości aktywów spadkowych (np. udziałów w posiadanej nieruchomości),

• odrzucenie spadku – brak jakiejkolwiek odpowiedzialności za długi (ale również brak prawa do majątku).

⚠️ Uwaga: Jeśli dzieci zmarłego odrzucą spadek, w ich miejsce wchodzą wnuki, które również muszą złożyć oświadczenie o odrzuceniu, jeśli nie chcą przejąć długu. W sytuacji, gdy zmarły nie miał małżonka, dzieci, wnuków, rodzeństwa, rodziców ani innych krewnych, spadek (wraz z długami) przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowemu. Jeżeli nie można ustalić tego miejsca lub znajdowało się ono za granicą, spadek przejmuje Skarb Państwa jako spadkobierca ustawowy.

Jakie działania trzeba podjąć po śmierci kredytobiorcy?

✅Zgłoszenie śmierci do banku

Pierwszym krokiem jest niezwłoczne poinformowanie banku o śmierci kredytobiorcy i dostarczenie aktu zgonu. Bank zazwyczaj wstrzymuje wtedy wysyłanie wezwań do zapłaty lub podejmowanie działań windykacyjnych – przynajmniej do czasu ustalenia, kto jest prawnie zobowiązany do spłaty.

✅Sprawdzenie, czy kredyt był ubezpieczony

Warto sprawdzić, czy zmarły miał wykupioną polisę ubezpieczenia na życie powiązaną z kredytem. Jeśli tak – należy zgłosić śmierć do ubezpieczyciela. W przypadku pozytywnej decyzji ubezpieczyciela, kredyt może zostać spłacony w całości lub w części.

✅Uregulowanie spraw spadkowych

Spadkobiercy powinni udać się do notariusza (akt poświadczenia dziedziczenia) lub sądu (postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku). Dokument ten jest wymagany przez bank, by móc ustalić, kto odpowiada za dług i ewentualnie renegocjować warunki spłaty.

Co z ratami w czasie przejściowym?

Często dochodzi do sytuacji, w której sprawy spadkowe trwają kilka miesięcy, a bank nadal nalicza raty. Co wtedy?

• Jeśli kredyt był wspólny – współkredytobiorca musi kontynuować spłatę rat.

• Jeśli był to kredyt indywidualny – warto wystąpić do banku o czasowe zawieszenie spłat, do czasu ustalenia spadkobierców.

• Jeśli nikt nie reguluje rat – bank może przekazać sprawę do windykacji, naliczyć odsetki karne co w konsekwencji może wpłynąć negatywnie na historię kredytową spadkobierców, gdyż z chwilą śmierci kredytobiorcy to oni przejmują odpowiedzialność za dług (nawet, jeżeli formalnie nie ma rozstrzygniętej kwestii spadkowej).

Czy bank może przejąć nieruchomość?

W sytuacji, gdy kredyt był zabezpieczony hipoteką na nieruchomości (np. mieszkanie, dom), a raty przestaną być spłacane, bank ma prawo dochodzić swoich roszczeń z tej nieruchomości. Nie dzieje się to jednak automatycznie – najpierw muszą zostać wyczerpane inne drogi (wezwania do zapłaty, windykacja).

Bank nie ma prawa samowolnie zająć nieruchomości. By wszcząć egzekucję z nieruchomości bank musi najpierw uzyskać tytuł egzekucyjny wystawiony przez Sąd, a dzieje się to nie wcześniej jak po wypowiedzeniu umowy kredytowej i próbach polubownego rozwiązania sprawy (np. windykacja) – oczywiście mówię tu o sytuacji, w której raty kredytu nie są płacone. Po uzyskaniu nakazu zapłaty z Sądu rozpoczyna się dopiero egzekucja komornicza lecz to długi proces, który można często zatrzymać np. ugodą.

Jak zabezpieczyć rodzinę na przyszłość?

Nie da się przewidzieć wszystkiego, ale można podjąć działania, które zabezpieczą bliskich przed finansową katastrofą po śmierci kredytobiorcy:

• Wykup polisę ubezpieczeniową – jeśli masz w banku polisę na życie, upewnij się, czy obejmuje ona pełną spłatę aktualnego zadłużenia, czy jedynie jego część. Rozważ także zakup dodatkowej polisy na własną rękę. Pamiętaj, że w przypadku Twojej śmierci to bliscy będą musieli spłacać kredyt hipoteczny. Dobrym rozwiązaniem jest ubezpieczenie się na kwotę wyższą niż samo saldo kredytu – tak, aby nie tylko spłacić zobowiązanie, ale także zapewnić rodzinie środki na co najmniej rok spokojnego życia.

• Sporządź testament – w którym wskażesz spadkobierców i przekażesz jasne instrukcje dotyczące majątku i zobowiązań.

• Informuj rodzinę o swoich kredytach – nie chowaj umów w szufladzie. Im szybciej bliscy dowiedzą się o zobowiązaniach, tym łatwiej im będzie zadziałać.

• Konsultuj się z ekspertem finansowym lub prawnikiem – zwłaszcza jeśli masz kilka zobowiązań lub niestandardową sytuację rodzinną.

Podsumowanie

Kredyt hipoteczny po śmierci kredytobiorcy nie wygasa – wręcz przeciwnie, zobowiązania te muszą zostać uregulowane przez współkredytobiorców, poręczycieli lub spadkobierców. Kluczowe znaczenie ma szybka reakcja, zgłoszenie zgonu do banku, sprawdzenie ubezpieczenia i uporządkowanie spraw spadkowych. Choć temat jest trudny emocjonalnie, zignorowanie formalności może prowadzić do poważnych problemów finansowych i prawnych.